Katı kuralları olmayan bir ebeveynlik türü

Deniz Karadeniz ile Öpünce Geçmeyen Uflar’a konuk olan İletişim, Çift Dilli Eğitim ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Uzmanı Dr. Aslıhan Tokgöz, ebeveyn ve çocuk arasında doğumdan itibaren kurulan duygusal, güvene dayalı bağ olan güvenli bağlanmanın önemini anlattı. Güvenli bağlanma kavramıyla öncelikle “sezgisel” olarak tanıştığını söyleyen Tokgöz, “Çocuk yetiştirme üzerine birçok kaynak yer alsa da her ebeveynlik yolculuğu kendine özgü, cesaret gerektiren ve bilinmeyenlerin çok olduğu bir süreç. Bu anlamda da ‘kalp yordamıyla’ yollar aramaya çalışıyoruz.”

0-7 yaş arası önem kazanıyor

Kitap güvenli bağlanma üzerine Türkiye’de çıkan ilk yayınlardan biri.

Bağlanma temelli ebeveynlik üzerine çalışmalar yürüten Attachment Parenting International isimli STK’nin Türkiye kurucu direktörlüğünü de yürüten Tokgöz, “Bu oluşumla ebeveynlere farkındalık eğitimlerinin yanında, ‘Kalpten Bağlı’ isimli güvenli bağlanma temelli ebeveynlik üzerine bir kitap yayımladık. Ve artık daha çok sayıda ebeveynin yüzlerinin şefkate doğru döndüğünü de görüyorum. Sadece ebeveynler değil pediatri alanında çalışan doktorlar da kendilerini yetiştirmek adına bu kitaptan faydalanıyor. Ve kitabın içeriğine bağlı olan eğitmen eğitim programı da var. Burada da teorik bilgiden sahaya yansıyan sağlıklı bilgilerin herkese ulaşmasını hedefliyoruz” dedi.

Çocuklarda 0-7 yaş aralığının önemine vurgu yapan Tokgöz, bu dönemin bağışıklığın, duygusal dayanıklılığın ve mutlu bir birey olmanın temeli olduğunu belirtti. Gelecek yaşamında bireyin zorluklara dayanmasında ve toparlanmasında güvenli bağlanmanın önemine değinen Tokgöz, “Bilmediğimiz bir dili kullanıyoruz aslında. Şefkat dili üzerinden ödül ve ceza olmadan çocuğa yaklaşıyoruz. Çocuklara ne kadar duygusal anlamda emek verirsek, gelecek yaşantısında çocuğumuza en iyi okullara göndermekten daha iyi bir armağan sunmuş oluruz” şeklinde konuştu.

Tartışmalara rağmen onarıcı davranmak gerekiyor

Kişinin kendi değerini bilmemesinin en büyük nedeni olarak çocuklukta eksikliği yaşanan güvenli bağlanma olduğunu vurgulayan Tokgöz, “Çoğumuza yabancı olan ‘Ben kendim olarak değerliyim ve güvendeyim’ hissi bir yandan da suçluluk ve yetersizlik hissini ortaya çıkarıyor. Belli bir başarı gösterirsek anca sevgiye layık olduğumuz hissi yaygın. Güvenli bağlanma da ebeveynlerin yanında çocuğun ‘burası benim için güvenli’ demesi. Bunun için de ebeveynlerin duygularını yönetebilme yeteneğine sahip olması ve çocukla olan iletişim şekli önem kazanıyor. Sadece konuşarak değil, göz teması ve dokunuşla; günlük yaşamın içindeki rutinlere yedirerek bu iletişim sağlanabilir” diye belirtti.

Güvenli bağlanmanın yanında ebeveyn ve çocuk arasında her yaşta tartışmalar yaşanabileceğinin ekleyen Tokgöz, “Çocuk her yaşta duygu patlamaları yaşayarak kendini yüksek tondan ifade edebilir. Fakat bu da çocuğa alan açmakla ilgili. Yani çocuk kendini rahat hissettiği bir ortam sağlandığı için kendini baskılamadan içinden geçenleri söyleyebiliyor. Mutlaka duyguların tanımlanarak iletişimi onarmak için rol model olmak gerekir. Çocuklarım da bu gibi konuşmalarda ‘Anne başa sarabilir miyiz?’ diyor. Bu da onarıcı bir ritüel haline geliyor. Ergenlik dönemindeki çocuklarda bile, gelişmiş bedenlerine rağmen yapısal olarak beyinleri hala gelişme çağında. Bunları göz önünde bulundurarak, çocukların yaşadıkları pişmanlık ve telafi hissine karşı onarıcı bir şekilde yaklaşmak önem kazanıyor” dedi.

Programın tamamını buradan dinleyebilirsiniz:

Yarının Mutlu Bireyleri için Çocuklukta Güvenli Bağlanma Şart yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.

Çocuk yetiştirmede en önem verilen konular arasında sağlık başta geliyor. Fakat birçok ebeveyn, tıbbi bilgilere rağmen çevrelerinden de etkilenerek bilgi kirliliğine maruz kalabiliyor. Bu noktada uzmana başvurmak, sorunları ifade edebilmek büyük önem taşıyor. Hipp Türkiye’nin sunduğu Deniz Karadeniz ile Öpünce Uflar’a konuk olan Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Ayşe Sokullu, çocuk-ebeveyn ve doktor arasındaki ilişkiyi ele aldığı Çocuk Doktorunuzla Büyümek kitabını anlattı. Bebek sağlığı için temel besin olan anne sütünün bebeğe yetip yetmediğinin anlaşılması için kolay yöntemler olduğunu söyleyen Sokullu, “Bebekte somut olarak bunu görebiliriz. Öncelikle bebek ilk hafta içinde kilo verir, anne sütü de içse mama da kullansa yüzde 10 oranında kilo kaybı görülür. Yani 3 kilo doğan bebeğim 300 grama kadar kilo kaybı hakkı var. Çünkü bebek dünyaya uyum sağlamaya başlıyor. Örneğin bebeğin idrar ve kaka durumu, cilt elastikiyetinden aç olup olmadığını anlamak kolayca mümkün. Doğumu takip eden 15 gün içinde 2 veya 3 saatte bir bebeğin tokluk durumunu kontrol edip ona göre emziriyoruz. Daha sık emme isteğinin herhangi bir zararı yok ama bu günde 6-7den az emmesini de istemiyoruz” dedi.

Stres anne sütünü etkiliyor

Doğum sonrasında annelerin üzerindeki stres yükünün yüksek olduğunu ve buna dikkat ederek iletişim kurulması gerektiğinin hatırlatan Sokullu, “Stres arttığı zaman anne, süt veremeyecek duruma gelir. Bu yüzden de anne üzerinde bir baskı oluşturmak yerine teşvik etmek gerekiyor. Bir yandan annenin içinde bulunduğu stres, bebek de hissediyor” dedi. Sıcak havalarda bebeklere su verilir mi sorusunu ise Sokullu şu şekilde yanıtladı: “Su vermek yerine anne sütü verilmeli. Çünkü anne sütü yüzde 99 oranında su içeriyor, bebek bu şekilde su ihtiyacını karşılıyor. Elbette günde iki kaşık su zararlı olmaz ama temel olarak su ihtiyacı anne sütünden karşılanmalı.”

Programın tamamını buradan dinleyebilirsiniz:

Çocuk Doktorları Ailelere Nasıl Destek Oluyor? yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.

Bebeklerde uyku bozukluğu ailelerin en büyük sorunu haline gelebiliyor. Halbuki bunun çözümü, dengeyi sağlamakla mümkün oluyor. Öpünce Geçmeyen Uflar’a konuk olan Bebek ve Çocuk Uyku Danışmanı Cansu Özel bebeklerde yaygın görülen uyku bozukluklarını, sebepleri ve çözümleriyle anlattı.

Alışkanlıklar önem kazanıyor

Uykunun bebeğin doğumunun ilk aylarında doğal süreçte geliştiğini ifade eden Cansu Özel, “Bebek nasıl acıktığında bunu bize gösterir, bu ihtiyacını karşılamaz için bir de sinyal verirse uyku da bu şekilde gelişir. Ve eğer düzgün ortam ve şartlar sağlanırsa bebek aslında kendiliğinden kolay bir şekilde uykuya geçebilir. Örneğin bebeğin karnı toksa, altı temizse, gazı yoksa ve ortam uygunsa uyku kendiliğinden gelecektir. Dört ve beşinci aylardan sonra ise bebekte alışkanlıklar devreye girmeye başlar. Uyku ile ilişkilendirdiği bir destek varsa uyku devamında da yine o desteği almak için uyanır. Annesini çağırır ve yine bana o desteği ver der” şeklinde anlattı.

Öncelik uygun koşulların sağlanması

Bebekler için sağlıklı uyku ne anlama geliyor? Özel şu şekilde yanıtladı: “Sağlıklı gelişim için üç temel konu var; beslenme, oyun ve uyku. Örneğin bebek anne sütü içmiyorsa mama veya takviyelerle alternatif sunabiliyoruz. Veya bir oyuncağı sevmediği zaman başka bir oyuncak alabiliyoruz. Beslenme ve oyun gibi adımların aslında her zaman için bir alternatif varken uykunun yerine koyabileceğimiz bir alternatif olmuyor. O yüzden uykunun sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesi çok önemli. Bunun için de uykuya uygun bir ortamın sağlanması çok önemli. Bunun için de karanlık, serin ve sessiz bir ortamın sağlanması gerekiyor. Ve uyku saatlerinin doğru bir şekilde ayarlanması istenilen verimi sağlıyor.”

Destekli uyku alışkanlık olmamalı

Bebeğin verimli uyuduğunu anlamak için ise bebeğin davranışlarını gözlemlemek gerekiyor. Bebeğin iştah durumunun veya oyundan keyif almasının uyku kalitesinin göstergesi olduğunu söyleyen Özel, en çok karşılaştığı uyku sorunlarını şu şekilde sıraladı: “Bebekleri genelde sallayarak uyutma tercih ediliyor. Fakat bir süre sonra bebek bu desteğe alışıyor ve bu destek olmadan uyumuyor. Bundan dolayı belli bir aydan sonra desteksiz uykunun alıştırılması gerekiyor. Ve bebekler uykuları sırasında birkaç defa uyanır, bu normaldir. Çünkü yeni bir uyku evresine geçiyordur ve bu arada uyanabilir. Bunu yetişkinler de yapar, örneğin uyku pozisyonunu değiştirmek yeni bir uyku evresine geçmek anlamına gelir.”

Hiçbir yaş geç değil

Çocukların 4-5 yaşlarına kadar uyku sorununun çözülmesini öneren Özel, “Bu yaşlardan sonra çocuk kreşle ve sosyallikle tanışıyor. Ve gece uyuyamama sıkıntısı gün içerisinde yaşadıklarından kaynaklanabiliyor. Çünkü işin içerisine korkular ve endişeler girebiliyor. Bu anlamda pedagojik bir destek almak da gerekebilir. Ama uyku desteği almak için hiçbir yaş geç değil. Ama uyku sorunları büyüdükçe geçmiyor. Bundan dolayı uyku desteğinin de ihmal edilmemesi gerekiyor” şeklinde konuştu.

Programın tamamını buradan dinleyebilirsiniz:

Bebeklerde Uyku Sorununu Nasıl Çözeriz? yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.

Ortalamanın üzerinde hava sıcaklıkları, su kaynaklarının azalması, artan orman yangınları… Hepsi küresel iklim değişikliğinin habercisi niteliğinde. Bu değişim içinde ise iklim değişikliğinin etkilerini bir nebze de olsa azaltmak için yapılabilecekler arasında sürdürülebilir bir yaşam tarzına geçmek geliyor. Deniz Karadeniz ile Öpünce Geçmeyen Uflar’a konuk olan Sürdürülebilirlik Danışmanı Nilgün Aytekin, bireysel anlamda sürdürülebilir bir yaşam tarzı için neler yapabileceğimizi anlattı. Uzun yıllar farklı sektörlerde satış ve pazarlama bölümlerinde çalıştıktan sonra üretim süreçlerinin daha verimli olması için çalışmalar yürütmeye başlayan Aytekin, sürdürülebilirlik konusunun farklı değişenleri olduğunu söyledi: “Çok büyük bir dönüşüm içindeyiz. Ve iklim değişikliğinin nedeni tek değil. Domino etkisiyle birbirlerini tetikliyorlar. Hem de insanoğlunun farklı etkilerinden dolayı oluşuyor. İklim değişikliğinde de devletlerin, özel şirketlerin ya da kamu kurumlarının değil bireyler olarak bizlerin de takip etmesi gereken konular bulunuyor.”

Çocuk kıyafetleri kiralanabilir
Sürdürülebilirliğin sunduğu farklı çözümler olduğunu söyleyen Atılgan, “Bunların bir tanesi, paylaşım ekonomisi dediğimiz bir kavram. Burada aslında satın almıyorsun, hizmeti paylaşıyorsun. Bu bebek ürünlerinde de görebiliyoruz. Çocuklar hızla büyüdüğü için kıyafetleri de kısa süreli kullanılıyor. Bu ürünlerle ilgili dönemsel kiralamalar yapılabilir. Özellikle tekstil ürünlerinde ciddi çevresel etkenler ve insan emeği var. Bunun yanında çocuklar için oto koltukları da kiralanabilir veya ikinci el olarak tercih edilebilir. İkinci el ürünlerinin de pazar büyüklüğü, çeşitli telefon uygulamalarının da yaygınlaşmasıyla yüzde 20’ye ulaşması bekleniyor” dedi.

Deterjan yerine limon tuzu

Kişisel bakımda sürdürülebilir ürünlere örnek veren Atılgan, “Örneğin sıvı sabunlar yerine doğal kalıp sabunlar kullanmak hem cildimize hem de doğaya daha faydalı. Bulaşık makinelerinin parlatıcı kısmına sirke, deterjan kısmına limon tuzu ve karbonat koyulabilir. Evde elektrikli aletlerin daha az kullanılması da çevreye olumlu katkı sunuyor. Elektrikli su ısıtıcı, çamaşır kurutma makinesi, ütü gibi ürünleri daha az kullanmamız gerekiyor” şeklinde konuştu.

Öpünce Geçmeyen Uflar’ın tamamını buradan dinleyebilirsiniz:

Karbon Ayak İzimizi Nasıl Azaltırız? yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.