Seçimler öncesinde hükümetin ilk kez mali disiplinsizlik yaşadığını söyleyen Yılmaz, deprem ve kur korumalı mevduatın bütçe açığının ortaya çıkmasında etkili olduğunu belirtti: “EYT, memur maaşlarına artış da bütçe üzerindeki yükü artırdı. Seçimi kim kazanırsa kazansın bizi böyle bir zam yağmuru bekliyordu.”

Zamların devamı gelecek

Ekonomide iyileşmenin sağlanması için enflasyonun azaltılması gerektiğini söyleyen Yılmaz, mevcut ekonomi yönetiminin önceliği bütçeye verdiğini ekledi: “ÖTV ve KDV’nin artırılması, akaryakıt ve doğalgaza yapılan zamlar ise yeterli gelmeyecek, devamı gelecek. Çünkü yapılan zamlar memur maaş artışının karşılanmasına yarayacaktı. Seçimlere kadar geniş kitleleri rahatsız etmeyecek şekilde süreç yönetilecek. Seçimden sonra ise daha farklı bir süreç izlenebilir.”

Sonsuz bir döngü mevcut

Türkiye’de vergi ve gelir adaletsizliği olduğunu vurgulayan Yılmaz, “Devlet aldığı 100 liralık verginin 77 lirasını dolaylı vergilerden alıyor. Kurumlar ve gelir vergisinden gelen para o kadar büyük bir paydaya sahip değil. Bu yüzden daha hızlı gelir elde etmek adına KDV ve ÖTV’ye bu ölçüde bir zam yapıldı.  Doğalgaz ve akaryakıta yapılan zamlar da enflasyonda 5 puanlık bir artışa neden olacağı tahmin ediliyor. Bu da enflasyonun tekrar 60’lara yükselmesine neden olabilir. Sürekli olarak yaşanan bu durum, adeta bir çember halini aldı. Enflasyon artıyor, maaşlar ona göre ayarlanıyor. Enflasyon artışı devam edeceği için vatandaş eline az veya çok para geçse bile bunu temel ihtiyaçlarını almak için harcıyor.  Bu da sonsuz bir döngüye neden oluyor” diye ekledi.

Hangi hisseler öne çıkıyor?

Borsada güvenilir hisseleri sıralayan Yılmaz, “Yatırımcıların rasyonel politikalara dönülmesiyle ilgili bir beklentisi varsa mutlaka portföylerle bankalar olmalı. Ulaştırma sektörü konusunda herkes hemfikir, otomotiv sektörünün özellikle ihracat yapan kısmı ilgi çekiyor. Perakende ticaret yapan marketler ve enerji şirketlerine ilgi var. Yüksek enflasyonun ve talebin yüksek olduğu yerlerde perakendecilik sektörü her zaman iyi olmuştur” şeklinde konuştu.

Programın tamamını buradan izleyebilirsiniz:

Borsa yükselmeye devam edecek mi? yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.

Mal ve hizmetlere uygulanan yüzde 8’lik KDV dilimini yüzde 10’a, yüzde 18’lik KDV dilimini ise yüzde 20’ye çıkaran karar yürürlüğe girdi. Kararın yürürlüğe girmesi ile birçok ürün zamlandı. Hande Demirel ile Ekonomi Sohbetleri’ne konuk olan Trakya Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Sadi Uzunoğlu, KDV’de uygulanan artışın kısa ve uzun vadedeki olası etkilerini anlattı. Duruma toplam talep ve kamu maliyesi açısından bakılması gerektiğini söyleyen Uzunoğlu, “KDV, ÖTV gibi vergiler toplam vergi oranının yüzde 70’ini oluşturuyor. Devletin yani kamu maliyesinin de açığı hızlıca kapatmak için hızlı bir şekilde tahsil edeceği paraya ihtiyacı var. Yaşanan artışların temel nedeni bu. Devlet bu şekilde otomatik olarak vergi tahsilatı yapabiliyor.  Burada ise tahakkuk ve tahsilat arasında ciddi bir problem var. Çünkü bu vergi gelirlerinin ancak yüzde 82’i tahsil edilebiliyor. Ceza ve faizleri de hesaba katınca devletin genel tahsilat oranı yüzde 70. Ciddi bir tahsilat sorunu yaşıyor devlet. Bunun hızlı bir şekilde tahsil edilmesi için doğrudan değil dolaylı vergiler tercih ediliyor. Ve dolaylı vergiler de bizim adaletsiz olarak nitelendirdiğimiz vergi türleri arasında. Çünkü zenginden de fakirden de aynı oranda vergi tahsil etmeye çalışılır. Kurumlar vergisi gibi vergilerde de aniden tahsilat yapılamadığı için tercih edilmedi” diye konuştu.

Enflasyon artışı devam edebilir

Memur ve emekli maaşlarında uygulanan artışların da bütçe açığı tetiklediğini belirten Uzunoğlu, “Maaşlar ve diğer giderler de etkilenecek. Bundan dolayı ek bütçe hazırlanıyor. KDV’de yapılan artış ile karşılanacak para ile de ek bütçe oluşturulacak. Yapılan artışlar ise toplam talebi azaltan bir faktör.  Çünkü enflasyon var. Toplam talebi azaltmak adına da maliyetler yükseltildi. Toplam talebi kontrol ederek ödemeler dengesinde yıllık 57 milyar dolara ulaşan açığı da kontrol edilebilir bir düzeyde tutmak isteniyor. Böylece kur üzerindeki baskı uygulanarak enflasyonun da düşürülmesi amaçlanıyor. Fakat yapılan bu vergi artışlarının da enflasyon olarak yakın tarihte karşımıza çıkması olası. Bu yıl sonunu da TÜİK verilerine göre enflasyonu yüzde 40’ın altında bitirmeyeceğiz” şeklinde konuştu.

Üretici üretmek istemiyor

“Uygulanan adımlar ekonomiyi yavaşlatır” diyen Uzunoğlu, “Türkiye’de iş gücüne katılım oranı çok düşük. Yüzde 52-54 bandında. Bu oranın daha da artması muhtemel. İstihdam yaratmak konusunda zaten problemimiz var. Bu uygulamalar ile nakit akışında düşüş olacak. Bankalar da yüksek kredi maliyetleriyle şirketlerin üzerine gelirse, nakit sorunu şirketleri ciddi anlamda zorlamaya başlayacak. Orta ve uzun vadede harcamaların azalması ile enflasyon da azalabilir ama bu azalma çok olmayacak. Çünkü rekabetçi olmayan piyasa koşullarına sahibiz, az sayıda firma piyasaları domine edebiliyor. O yüzden kimse kâr marjından fedakarlık etmek istemiyor. Özellikle gıda alanında arz konusunda sorunlar olduğunu düşünüyorum. Çünkü üretici üretmek istemiyor, daha az üreterek aynı kar marjlarını yakalamaya çalışıyor” dedi.

Arz kanalları geliştirilmeli

Halk kesimlerindeki tüketim alışkanlığını değerlendiren Uzunoğlu, “Özellikle halkın yüzde 40’lık kesimi eski alım gücüne sahip değil. Fakat yaşam kalitesinden ödün vermemek adına kredi kartını yüklenilmiş durumda. Kredi kartı harcamaları yüzde 200 arttı. Talebi azaltmak yerine arz kanallarını geliştirerek ve verimli hale getirerek enflasyonun düşürülmesi hedeflenmeli. Türkiye’nin yaşadığı dış göçlerle birlikte konut arzındaki sorun da ev fiyatlarında artışı getirdi. Enflasyon ortamında müteahhitler de arsa ve malzeme fiyatlarını hesaplayamıyor. Bundan dolayı inşaat sektöründe arz sorunu devam ediyor” şeklinde konuştu.

Gedik Uni TV‘de yayınlanan programın tamamını buradan izleyebilirsiniz:

https://www.youtube.com/live/iJK7hCaCdE8?feature=share

Vergi Artışı ve Zamların Ekonomiye Etkisi Ne Olacak? yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.

Özarslan dolardaki değer artışının kısa vadede belirsiz olduğunu söylüyor.

Yeni ekonomi politikasıyla yapılan faiz artışı, doların TL karşısında değer kazanarak 26 TL’yi aşması, gram altının tarihi zirvesini görerek 1600 TL’yi geçmesi ekonomide kısa sürede yaşanan önemli gelişmeler. Özellikle bayram tatili öncesinde doların artışının devam edip etmeyeceği de tartışılan konular arasında Hande Demirel ile Ekonomi Sohbetleri’ne konuk olan Sparta&Co Kurucu Ortağı Taner Özarslan dolarda yaşanan tarihi artışı değerlendirdi. Yapılan faiz artışının beklentilerin en alt seviyesinde uygulandığını söyleyen Özarslan, “Bir yıl içinde Türkiye’de enflasyonun yüzde 15’ten az olacağı varsayılarak faiz artışı bu şekilde gerçekleşti. Bu da çok inandırıcı değil. Geçmişteki faiz politikaları da inandırıcı olmadığı için vatandaş dövizi tercih etti. Bir ülkenin kendi para birimini koruması gerekirken TL ekonomik anlamda itibarsızlaştırılarak vatandaşlar elindeki parayı korumak için dövize yönlendirilmek zorunda bırakıldı. Bu aynı zamanda halkın alım gücünü korumakla ilgili bir durum. 5 yıl içinde dolardaki değer artışı da mutfaklara yansıdı, otomobil ve fiyatları arttı. Sonuç olarak Türkiye’nin ihracatı da artmadı. Hatta tam tersi dış ticaret açığı arttı. Bu da döviz kurunun artmasının bir dönem öne sürülen dış ticaret fazlası yaratacağı düşüncesinin tamamen yanlış olduğunu gösterdi. Halbuki Türkiye, mevcut üretim gücünü ve dış ticaret hacmini ürün kalitesini ve AR-GE’sini geliştirerek daha da artırabilir” şeklinde konuştu.

“Dolarda denge KKM bitince sağlanır”

Doların yıl sonuna kadar 30 TL’ye ulaşacağı konuşuluyor. Peki bu ne kadar gerçekçi? Özarslan şu şekilde yanıtladı: “Dolar-TL’nin dengesi henüz oluşmadı. Kur Korumalı Mevduat gibi olumsuz uygulamaların devam etmesi devlette bütçe açığını tetikleyen etkenlerden birisi. KKM olduğu sürece dolar-TL dengesinden bahsedemeyiz. Kuru tutmaya çalışırken de cari açık ortaya çıkıyor. Kur artmasın diye Merkez Bankası’nda para tutuluyor, dövizle kredi alımına zorluk getiriliyor. Tüm bunlar ise suni önlemler. Tutulmadığı takdirde ise daha büyük bir kaos ortaya çıkabilir. KKM’de 130 milyar dolara yaklaşıldı. Enflasyon artışı ile döviz artışı da bekleniyor. Bu da daha sert önemleri gerektiriyor. Doların durumu için tek söylenebilecek düşüş olmaz ama artış oranının ne kadar olabileceği büyük bir soru işareti”.

Programın tamamını buradan izleyebilirsiniz:

Dolarda Yeni Eşik Ne Olur? yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.

Ekonomide parametreler seçim sonrasında nasıl değişecek sorusunun cevabını Hande Demirel’in hazırlayıp sunduğu Ekonomi Sohbetleri’nde Ekonomist Özlem Derici Şengül anlattı. Seçim sonrasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Enflasyondan kaynaklanan sorunları gidermek önümüzdeki günlerin en acil başlığı olacak” şeklindeki açıklaması da ekonomide yeni bir rota mı belirlenecek sorusunu akıllara getirdi. Ekonominin seyrinde açıklanacak yeni kabinenin etkili olacağını söyleyen Şengül, “Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın söylemleri, seçim öncesindeki ekonomik programın devam edeceğini söylemişti. Seçim sonrası doların TL karşısındaki değer kaybının devam etmesi de bu politikanın sonucu. Konu sadece kur artışı da değil. Çalışan maliyetleri, petrol fiyatları, kiralardaki artış ve yüksek enflasyon da teknik müdahaleler gerektiriyor. Ancak biz, makro ihtiyati yöntemlerle enflasyonla mücadele etmeye çalışıyoruz. Fakat bu mücadele de pek etkili olmadı çünkü kamu bankalarında yüzde yüzün üzerinde tüketici kredisi büyümesi var. Ticari kredilerin büyüme oranları çok düşük seviyede. Krediye erişimde çok büyük problemler var. Seçim öncesinde bankaların kredilerde kesintiler, nakit avans kullanımını kapatmaları gibi önlemler devreye sokuldu. Tüm bunlar ekonomi politikasında enflasyonla aktif bir şekilde mücadele edilmediğini gösteriyor.”

“Politika faizine dikkat edilmeli”

Seçimden sonra enflasyonun düşmesi için yapılması gerekenleri sıralayan Şengül, “Tüketici ile ticari krediler kontrol altına alınırsa ve bütçe disiplininin sağlanırsa yüksek enflasyon bir parça düşebilir. Fakat bu yüksek enflasyonun etkisinin uzun süre devam edeceğini öngörüyorum. Fakat tek başına bunlar da yeterli değil. Daha çok teknik yaklaşmak gerekiyor. Özellikle politika faizi konusunda. Diğer bir problem ise büyüme oranlarında yaşanabilecek düşüş. Kredi mekanizmasının sağlıklı şekilde çalışmaması, bankaların tahvil tutma yükü nedeniyle kredi vermekte çekimser davranması da bunda etkili” dedi.

“Taze kaynağın girmesi şart”

Döviz tarafında likidite sorununun yaşandığını belirten Şengül, “Merkez Bankası ciddi miktarda döviz toplayıp piyasaya rezerv müdahalesinde bulunmasına rağmen bu sorun devam ediyor. Ve Merkez Bankası’nın döviz rezervleri eksiye geldi. Bunun yanında Merkez Bankası’nın hazineye ve bankalara olan döviz yükümlülüğü var. 2022’nin başından itibaren Merkez Bankası’nın 150 milyar dolarlık rezerv toplaması olmuştu. Bugün ekside ise bir yılda 15 milyar doların harcandığını gösteriyor. Ama tekrar bir 150 milyar dolar bulmak söz konusu olmaz. Tek şart ise taze kaynağın girmesi. Yani ülkeye yabancı sermayenin girişine izin vermek daha sürdürülebilir bir para politikası mümkün olur” şeklinde konuştu.

Programın tamamını buradan izleyebilirsiniz: video

Seçim sonucu ekonomiyi nasıl etkiler? yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.

Her Pazartesi alanında uzman isimleri ağırlayan Ekonomi Sohbetleri’nde bu hafta seçim tarihinin iyice yaklaştığı dönemde seçimin ticarette güncel etkisi konuşuldu. İstanbul Tüccarlar Kulübü Başkanı İlker Önel, baskılanmış kur rejiminin ekonomideki olumsuz etkilerine değinerek, “Özellikle son bir ayda Türk lirasındaki değer kaybı yüzde 2,5-3 civarında. Bu da ithal hammadde kullanan işletmeler için büyük bir maliyet baskısı yarattı. Operasyonel maliyetlerde ve hammadde maliyetlerinde bir artış söz konusu. Enflasyonla mücadele edilen şu ortamda da bu maliyet artışını nihai ürün fiyatlarına yansıtmak durumda kalıyoruz. Mayıs ayı için de yeni bir fiyat listesi oluşturmak durumunda kaldık” dedi.

Nakit Sorunu Bayrama Kadar Devam Edebilir
“Reel sektör olarak finansmana erişimde zorluk yaşıyoruz” diyen Önel, “Seçim dönemine girdiğimiz bugünlerde finansmana erişim sorunu had safhaya ulaştı. Bankalar nezdinde düşük limitler söz konusuydu. Bugün ise ticari kredi limitleri maalesef son bir aydır politika faizlerinin çok üzerine çıktı. Özellikle kredilerde BSMV ve sigorta maliyetleri gibi maliyetler çokça arttı. Şu anda en büyük sorunumuz çeklerde. Reel sektör olarak çekleri takasa verip kredi kullanıyorduk. Bazı bankalar ise maalesef 60 günden sonraki çekleri takasa kabul etmiyor. Bu da nakit akışımızı ciddi oranda zedeledi. Şu anda nakitte bayram öncesi sıkışıklık devam ediyor. Bu durum muhtemelen seçim sürecine kadar da devam edebilir” şeklinde konuştu. Karşılıksız çek oranında deprem kaynaklı bir artış olduğunu kaydeden Önel, “Deprem bölgesindeki ticaret sekteye uğradığı için çeklerin tahsil edilmesi de askıya alındı. Ve kısa vadede de bu çeklerde geri dönüş olmayacağını öngörüyoruz. Bu konuda da Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan destek talebimiz oldu. Sonrasında KGF 20 milyar TL gibi bir limitle bu kullanılmayan çekleri biz takasa koyup nakit akışımızı bir süreliğine de olsa dengeleme imkanı bulduk” dedi.

Kar Marjı Daralıyor
Reel sektörün de fiyat artırma konusunda temkinli olduğunu söyleyen Önel, “İç talepte beklenen iyileşme henüz sağlanamadı. Asgari ücret zammı ve EYT kaynaklı bir gelişme olabilir. Perakende satış verilerinde de aşağı yönlü bir ivmelenme söz konusu. En büyük sorunumuz nihai ürüne maliyet artışlarının yanında gerekli karı yansıtamamamız. Bu da müşteri ve pazar kaybına yol açıyor. Dolayısıyla hep kar marjından fedakarlık ediyoruz. Son birkaç yıldır ise üretici artan maliyetlerden dolayı kendi işine yatırım yapamıyor. Öncesinde işletmeler yüzde 15 ila 20 arasında kar marjında çalışırken şimdi bu oran yüzde 8’e gerilemiş durumda. İlerleyen süreçte ise yüzde 5’lik bir kara razı olacağız gibi duruyor” şeklinde konuştu.

Piyasada Uygun Kredi Yok
Politika faizinin yüzde 8,5 olmasına rağmen kamu ve özel bankalardaki faizlerin değişken faiz olduğunu söyleyen Önel, “Biz normalde rotatif kredi dediğimiz kredileri kullanıyorduk. Ve bu yılda bir kez yenileniyordu. Biz üç ayda bir bunların faizini ödüyorduk. Ama şu an 3 ayda bir banka bizden ana parasıyla birlikte faizini tahsil etmek istiyor. Bugün bir yatırım düşündüğünüz zaman 8-10 yıllık bir yatırım bile düşünseniz de piyasada buna uygun bir kredi yok” diye vurguladı.

İstanbul Tüccarlar Kulübü Başkanı İlker Önel’in konuk olduğu Ekonomi Sohbetleri’nin tamamını buradan izleyebilirsiniz.

Video

Seçim Öncesi Ticaretteki Güncel Durum Ne Yönde? yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.

Her Pazartesi yayınlanan Ekonomi Sohbetleri’nin bu haftaki konuğu Habertürk Genel Yayın Yönetmeni Yavuz Barlas oldu. 2023 ekonomisinde en büyük etkenin Nisan ayında yapılması beklenen seçimler olduğunu söyleyen Barlas, “Aslında iki tane 2023 yaşayacağız. Seçimlerden sonra ülkede farklı bir ekonomik seyir görebiliriz. Aralık ayında gördüğümüz etkenleri, dış etkenler ve olağanüstü durumlar olmazsa görmeye devam edeceğiz. Kur daha sabit, faiz seviyesinin daha da aşağıya inmesini beklemiyoruz. Baz etkisi nedeniyle enflasyonun biraz daha düştüğünü görebiliriz. Nisan sonuna kadar hesaplamalara göre 30’a kadar gerilecek. Son çeyreğin bir kopyasını da Nisan ayına kadar göreceğimizi tahmin ediyoruz” dedi.

Şubat Ayı Kritik

2023’te ekonomide en çok konuşulacak konunun Avrupa ekonomilerindeki daralma olacağına işaret eden Barlas, “Bugün de resesyon durumu başladı. Almanya’da perakende sektörü durdu. Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde enerji tüketimi azaldığı için ekonomik aktivite de yavaşladı. ABD’nin de enflasyonla mücadelesi söz konusu. Onun sonuçlarını FED’in Şubat ayındaki toplantısında daha net göreceğiz. Bu toplantıda da faizi daha fazla artırıp artırmayacağını göreceğiz” diye belirtti.

Seçim Etkisiyle Yüksek Zamlar Yaşanmayacak

Türkiye’de yeni dönemde ekonomik anlamda birçok girişimin de yaşanacağını söyleyen Barlas, “Konut projeleri açıklanacak, orta gelir grubuna yönelik uzun vadeli bir kredi paketinin hazırlığı yapılıyor. Sosyal yardımlarla ilgili vaatler bekleniyor. Kamu tarafında daha düşük oranlı zamlar bekleniyor. 1 Ocak 2022’de yüzde 40’ın üzerinde bir köprü zammı uygulanmıştı. Bu yıl ise yeniden değerleme oranına göre yüzde 122 civarında bir artış yaşanabilir, pasaport ve harçlarda olduğu gibi. Ama benim beklentim bu oranlarda zam olmayacağı yönünde. Hatta ilk 6 ay için düşük bir zam oranı belirlenecek. Seçimleri etkilememesi amacıyla. Ondan dolayı 2023’ü ekonomik anlamda iki bölüm halinde düşünmek gerekecek” dedi.

Öncelik Döviz Açığını Kapatmak Olacak

Seçimlerin sonuçları yerine Türkiye’nin döviz açığına odaklanılması gerektiğini ekleyen Barlas, “Ortada 50 milyar dolarlık bir açık söz konusu. Bu açığı finanse edecek vaatlerde bulunulması lazım. Ama bu vaat seçmenlere değil, yatırımcılara olmalı. Seçimleri kim kazanırsa kazansın yabancı yatırımcının özellikle Batılı yatırımcının ilgisini çekebilecek bir şey söylemek zorunda. Bugün Türkiye’de körfez sermayesi var. Hatta Katarlıların borsadaki payı yüzde 10 oranında. Ama Batılı sermaye, özellikle Hollandalı sermaye uzun süredir sermaye ve bono piyasalarında çekildi. Bizim içi önemli olan Amerika, Hollanda ve İngiltere merkezli sermayeleri Türkiye’ye çekmek olacak. 2023’ün ikinci yarısında vaatlerin artık onlara olması gerekiyor. Bu vaatlerin arasında da enflasyonu düşürmek, sıkı para politikası olmalı. Bugünkü söylemler ise her şekilde değişmek zorunda. Çünkü baktığımızda uygulanan para politikasının sokağa da bir katkısı olmadı. İhracatçı kurdan dolayı sevinmiş olabilir ama sokakta pahalılık görüyoruz. Konut fiyatlarının artışı, alım gücünün düşmesi, yüzde 32-33 faiz oranındaki kredileri alamama bunların arasında. Vatandaşın da bu durumdan memnun olduğunu sanmıyorum. Ve maalesef bir acı ilaç gerekecek. Yaşanan pahalılığın sebebi enerji maliyetleri gibi görünse de asıl etken kur. Faizin orantısız şekilde düşürülmesi de buna etken oldu. Enflasyonda yaşanan yüzde 80 oranınındaki artışın sebebini Rusya Ukrayna Savaşı’na bağlayamayız” dedi.

Habertürk Genel Yayın Yönetmeni Yavuz Barlas’ın konuk olduğu Ekonomi Sohbetleri’ni buradan izleyebilirsiniz.

Barlas: 2023’te Ekonomi İçin Acı Reçete Gerekecek yazısı ilk önce Radyo Gedik üzerinde ortaya çıktı.